İNSANDA ERDEM By: Kenan Kalaycıoğlu Date: October 15, 2009, 09:57:27 AM
İNSANDA ERDEM
İnsanı “insan” yapan en öncelikli özelliklerin belki de en ilkidir erdem. Olmayınca fena, çok çok fena… İnsanda erdem olduktan sonra da “Yaşasın insan!..”
Erdem üstüne söyleşmek istedik.
Bernard Shaw’ın söyleyişi ile, “Dünyada işlenen kötülüklerin hepsi erdem adına işlenir.” Olsa da, gene de bambaşkadır erdemli olmak.
Erdemli kişinin neyi olabilir ki kendisini rahatsız edecek? Alçaklığı-yüksekliği-kötülüğü yoktur ki kimseciklere, kendisini rahatsız etsin. İçi rahattır. Addison’ da onlar için söylemiş sözünü: “Erdemli insanın uykusu tatlı olur…” Uykumuzu bölüp parçalayan, uykumuzu uykusuzlaştıran, erdemsizliklerimizdir. Zayıflıklarımız… Ucuzluklarımız…
Conficius, “ Erdem, vicdanın sesini dinlemektir…” diyor kısaca. Ama ya vicdan yoksa? Olmaz mı, insanda vicdan olmaz mı? Olur da, önemli olan, vicdanla uyumlu olmaktır.
Biz söylediğimiz için değil elbette. Dünya “Büyük! gördüğü için, düşüncelerini erdemle barışık gördüğü için büyüktür Cicero. “Onur, erdemin armağanıdır…” diyor. Erdemli insana armağan da sunar elbette erdemi. Onurunu sunar… Ne armağan ama…
Her kim ki erdemi önemsemez, mutluluğu önemsemiyor demektir. Aristotales de öyle demiş: “ Erdemsiz mutluluk olmaz…”
Descartes, felsefenin, babalarından. Onun da sözü var elbette erdem üstüne. “İnsanları erdemli yapan üç şey vardır: tabiat-alışkanlık-akıl.” Biri olmazsa , diğerleri de yok sayılır.
Çok, çok gariptir şu insanoğlu. Canını, canını verir de güzellik uğruna, erdeme gelince… Conficius ne diyor bakınız erdem üstüne: “Güzelliği sevdiğince erdemi de seven bir insanı daha göremedim…” Yaaa!
İnsansınız. Kalbinizin kırıldığı da olmuştur elbette. Ama biz, kalbinizin erdemliliğiniz uğruna kırılmışlığından söz etmek istiyoruz. Uğradınız mı siz hiç böyle bir kırıklığa? Üzülmeyiniz… Schiller, Almanların gurur kaynağı olduğu gibi, evrensel kültürün de kaynaklarından. Diyor ki; “ Kalbimiz erdemimiz uğruna kırıldığı zaman, erdemimiz ne denli büyür…”
“ Yaşamın amacı erdemliliktir. Erdemlilik ise, insanlara iyilik yapmaktır…” diyen Sokrates’e katılıp-katılmadığınızı gerek var mı sormamıza?..
Durum anlaşılmıştır.
Özünün derinliklerine inilmiştir. Erdem denilen şu büyülü sözcüğün canım! E bakınız öyleyse ardınıza. Koşmak istemeyen var mı erdemin peşinden…
Durunuz ama. Yaşınıza değin bağışlayıcılığınızı gösterdiniz mi hiç kimseye?
“Erdem, kötülüğü yaşamamak değildir, işlenmiş kötülükleri bağışlamaktır…” diyor Cicero.
Anlaşıldı. Siz. Cicero’cusunuz artık…